Όλες οι αισθήσεις συνεισφέρουν

Από την αρχή της ανθρώπινης ιστορίας,  υπήρχαν άνθρωποι που ήθελαν να εξασκήσουν το μυαλό τους. Η επίλυση προβλημάτων, κατά τη γνώμη τους, τους βοηθούσε να προπονήσουν το μυαλό τους σαν ένα είδος μυ. Όσο περισσότερες αισθήσεις αξιοποιούνται για την επίλυση του γρίφου, τόσο πιο αποτελεσματική είναι η προπόνηση του μυαλού. Παρατηρώντας μικρά παιδιά, που δεν είναι ακόμα πλήρως ανεπτυγμένα, διαπιστώνουμε πως, τα παιδιά χρησιμοποιούν πολύ την τεχνική δοκιμής και λάθους. Στους ενήλικους, που οι αισθήσεις είναι ανεπτυγμένες, η όραση επαρκεί για να βρουν ομοιότητες στους χρωματισμούς στα σχήματα, και κατ επέκταση τα σωστά κομμάτια. Το γεγονός αυτό, προσπαθούν να εκμεταλλευτούν μεγάλες κατασκευαστικές εταιρίες παζλ, για να δημιουργήσουν νέες προκλήσεις στους χρήστες. Έτσι σήμερα μπορούμε να βρούμε παζλ που έχουν διαφορετικές υφές, που δίνουν ερεθίσματα και στις άλλες μας αισθήσεις, όπως είναι αυτή της αφής, με προϊόντα που είναι ή προσομοιάζουν διαφορετικά υλικά όπως ξύλο, ύφασμα, μέταλλο κτλ.  Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι έχουν δημιουργηθεί ακόμα και προϊόντα επαυξημένης πραγματικότητας (augmented reality). 

Η ανακάλυψη του παζλ

Αρκετοί είναι αυτοί που ισχυρίζονται πως έφτιαξαν το πρώτο παζλ. Πάρα ταύτα οι περισσότεροι ιστορικοί αποδίδουν την ανακάλυψη αυτή στον John Spilsbury, έναν χαράκτη/χαρτογράφου από την Αγγλία. Το πρώτο “παζλ” έγινε το 1762 (ή 1766 σύμφωνα με άλλες πηγές)  όπου το έδωσε σε μαθητές ως αντικείμενο βοήθειας για τη μελέτη της γεωγραφίας. Ήταν ένας χάρτης, που τον είχε ονομάσει “τεμαχισμένο χάρτη”, όπου με τη βοήθεια ενός βασικού χάρτη έκοψε, χρησιμοποιώντας ένα πριόνι χειρός, τις χώρες δημιουργώντας έτσι τα κομμάτια που οι μαθητές στη συνέχεια έπρεπε να συναρμολογήσουν. Την ιδέα συνέχισε να την πραγματοποιεί μέχρι και το 1769, όποτε και έφυγε από τη ζωή. Τα μοτίβα που σχεδίασε ήταν τα εξής 8: Παγκόσμιος χάρτης, Ευρώπη, Ασία, Αφρική, Αμερική, Αγγλία και Ουαλία, Ιρλανδία και τέλος Σκωτία.   Η ιδέα του, είχε αμέσως επιτυχία και αντιγράφτηκε από άλλους επεκτεινόμενη και σε άλλους εκπαιδευτικούς τομείς με θεματολογία όπως η αγροτική ζωή και θρησκεία. 

Η χρήση αυτής της μεθόδου ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους κόμες διότι με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο μάθαιναν τα ονόματα τον υπολοίπων γαλαζοαίματων αλλά και ποιοι είναι αυτοί που γειτονεύουν μεταξύ τους. Τα παζλ κατ αυτόν τον τρόπο ήταν ένα σημαντικό παιχνίδι για πλούσιες οικογένειες. Ακόμα και ο βασιλιάς του ΗΒ Γεώργιος ΙΙΙ είχε στην κατοχή του παζλ με χάρτη της επικράτειας του. 

Η ιδέα όμως δεν ήταν σημαντική μόνο για τους αυλικούς. Παιδαγωγικά ήταν μεγάλης σημασίας διότι η έννοια της παιγνιώδους διδασκαλίας και απόκτησης γνώσης μέσα από παιχνίδι κάθε άλλο παρά γνωστή ή συνηθισμένη ήταν την εποχή εκείνη. 

https://www.youtube.com/watch?v=XYCvhidIdtE

19ος αιώνας

Στην αρχή της ιστορίας τους τα παζλ ήταν κατασκευασμένα από σκληρά ξύλα. Τα κομμάτια συνήθως δεν κλείδωναν μεταξύ τους, και οι κατασκευαστές για λόγους κόστους, το έκαναν αυτό μόνο στα κομμάτια του περιγράμματος για να αποκτούν τα παζλ σταθερό πλαίσιο. Τα εσωτερικά κομμάτια είχαν πιο χαλαρή σύνδεση με απλές καμπύλες γραμμές. 

Γύρω στα μέσα του 1800 τα παζλ ήταν δημοφιλή στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες, όπως φαίνεται από πηγές της τότε εποχής. Στα τέλη του αιώνα όμως τα παζλ έγιναν πολύ δημοφιλή για τρεις λόγους. 

1. Η τεχνική της λιθογραφίας ήταν σαφώς πιο ανεπτυγμένη και μέσω αυτής μπορούσε να υπάρχει μία πολύ καλή ποιότητα εκτύπωσης. Οι τεχνικές αυτές ήταν ιδανικές για την κατασκευή παζλ αφού υπήρχαν εικόνες με περισσότερες λεπτομέρειες και πιο ζωντανά και έντονα χρώματα. 

2.Το κόντρα πλακέ ήταν πολύ πιο οικονομικό από τις εναλλακτικές λύσεις. Επιπλέον, οι στρώσεις του ήταν πολύ πιο εύκολες για να κοπούν σε πιο πολύπλοκα σχήματα. 

3. Το πριόνι πέλματος, που ανακαλύφτηκε εκείνη την περίοδο, επέτρεπε στους κατασκευαστές να κάνουν ακόμα πιο πολύπλοκα σχέδια σε πολύ συντομότερο χρόνο.  Με τη βοήθεια αυτών των εργαλείων οι κατασκευαστές μπορούσαν να δημιουργήσουν προϊόντα που πραγματικά προκαλούσαν τους λύτες των παζλ. 

Εξαιτίας αυτών των λόγων, οι κατασκευαστές μπορούσαν πλέον να κατασκευάσουν παζλ που παρουσίαζαν αυξημένη δυσκολία, δίνοντας περισσότερες προκλήσεις στους καταναλωτές. Παραδείγματα τέτοια είναι η προσθήκη ευθειών ή και γωνιών μέσα στην εικόνα. Επίσης, μπορούσαν να προσθέσουν θεματικά ή “παιχνιδιάρικα” κομμάτια. Με τη χρήση αυτής της τεχνικής δημιουργήθηκαν επίσης παζλ τα οποία ήταν κομμένα ακριβώς στο σχήμα των αντικείμενων που υπήρχαν στην εικόνα κάνοντας τα ακόμα πιο δύσκολα για λύση, καθότι τα χρώματα δεν επεκτείνονταν σε περισσότερα από ένα κομμάτια. Αυτά τα παιχνιδιάρικα κομμάτια ήταν, και είναι δημοφιλή στο παιδικό αλλά και ενήλικο κοινό. Συνήθως είναι θεματικά και σχετίζονται με το βασικό θέμα του παζλ. Για παράδειγμα, ένα κομμάτι ελέφαντα σε μια αφρικάνικη εικόνα. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν κατασκευαστές που φτιάχνουν παζλ με τέτοια κομμάτια. 

20ος αιώνας

Στην αρχή του 20ού αιώνα καινούριες εταιρίες άρχισαν να κατασκευάζουν παζλ. Κατά την οικονομική ύφεση στην Αμερική οι πωλήσεις των ξύλινων παζλ έπεσαν. Η δημοτικότητα τους όμως αυξανόταν συνεχώς. Νέες τεχνικές ανακαλύφτηκαν, όπως για παράδειγμα η δημιουργία καλουπιών κοπής. Με την τεχνική αυτή μειώθηκε δραστικά το κόστος των εργατικών και επιτράπηκε η μαζική παραγωγή. Έτσι την περίοδο της ύφεσης τα παζλ έδιναν πολύ χρόνο διασκέδασης στο κοινό. Το παζλ φτιαχνόταν, ανακατευόταν,  ξαναφτιαχνόταν και στη συνέχεια δινόταν σε άλλη οικογένεια ή στην κοινότητα. Αν μη τι άλλο ήταν πλέον φτηνό προϊόν. Τόσο φτηνό μάλιστα που υπήρχαν εταιρίες που το έδιναν δωρεάν. Χρησιμοποιόταν ως μέσο διαφήμισης αφού οι καταναλωτές θα συγκεντρωνόταν σε μια εικόνα για ώρες. Την τεχνική αυτή είχαν υιοθετήσει και πολλές εταιρείες τρένων καθώς και γραμμών πλοίων. Ατμομηχανές αλλά και προορισμοί ήταν θέματα των παζλ  στα πλαίσια της διαφήμισης. Αυτή την περίοδο άρχισαν να εμφανίζονται και κουτιά με την τελική εικόνα να απεικονίζεται απέξω στο κουτί. Πρότινος θεωρούνταν κλεψιά να χρησιμοποιείς την εικόνα ως αναφορά για τη λύση του παζλ. 

Τα παζλ, σε γενικές γραμμές, φτιαχνόταν από ξύλο μέχρι το ξέσπασμα του 2ου παγκόσμιου πολέμου το 1939. Εκείνη την περίοδο υπήρχε έλλειψη ξύλου, και έτσι οι εταιρείες στράφηκαν στη χρήση χαρτονιού για την παραγωγή των προϊόντων τους. Στην αρχή η ποιότητα ήταν πολύ χαμηλή, αλλά παρά το γεγονός αυτό, τα παζλ έγιναν ακόμα φτηνότερα. Έτσι μπορούσαν να τα αποκτήσουν πιο εύκολα οι καταναλωτές εκείνης της περιόδου. 

Σήμερα υπάρχουν ακόμα εταιρείες που φτιάχνουν προϊόντα από ξύλο, αλλά ως αντικείμενα υψηλής αξίας και εμπεριέχουν τα ιδιόμορφα κομμάτια της περιόδου εκείνης. Τα κομμάτια έχουν γίνει ακόμα πιο εκλεπτυσμένα και προσφέρουν ιδιαίτερες εμπειρίες στους χρήστες. Γενικά  τα κλασσικά παζλ είναι τα περισσότερα στην αγορά. Όμως οι εταιρείες συνεχώς εργάζονται και φέρνουν καινούριες ιδέες στο τραπέζι προσπαθώντας να προσελκύσουν με διάφορες τεχνικές το κοινό. Παζλ με τρεις διαστάσεις αλλά ακόμα και με τέσσερις διαστάσεις έχουν εμφανιστεί στην αγορά. Εικόνες, τρίπτυχα, ή παζλ που συνεχίζουν σε ένα άλλο παζλ, εικόνες με γρίφους ή με καθρεπτικές εικόνες είναι μερικές μόνο από τις ιδέες που έχουν κυκλοφορήσει και θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν εμπλουτίζοντας την γκάμα του αγαπημένου μας αντικειμένου δίνοντας μας πάντα την ευκαιρία να δοκιμάζουμε κάτι νέο και ενδιαφέρον. Τέλος, άξιο σημειώσεις είναι να αναφερθεί ότι το 2020 την περίοδο της πανδημίας η οικονομία των παζλ παρουσίασε μεγάλη ανάπτυξη, καθότι το παζλ ήταν μια καλή μέθοδος διεξόδου απασχόλησης στο σπίτι ιδιαίτερα κατά την περίοδο της διαμονής του κόσμου στα σπίτια.